|
İnsan haklarının en üst düzeyde
korunması, insan onuruna gereken değerin verilmesi büyük önem göstermekte
olup, bu husus ancak adaletin herkesin güven duyabileceği bir şekilde
gerçekleştirilmesi ile mümkün olabilir. İnsan hakları, ayrım gözetilmeksizin
sahip olunan hakların tümünü kapsar, bu nedenle ve tek cümle ile işkence
suçu insanlığa karşı işlenen bir “insanlık suçu”dur.
İŞKENCE NEDİR?
09.12.1975 tarihli İşkence Ve Diğer Zalimane, Gayri insani Veya Küçültücü
Muamele Veya Cezaya Karşı Birleşmiş Milletler Sözleşmesi’ne göre;
Bir şahsa veya bir üçüncü şahsa, bu şahsın veya üçüncü şahsın işlediği veya
işlediğinden şüphe edilen bir fiil sebebiyle, cezalandırmak amacıyla bilgi
veya itiraf elde etmek için veya ayrım gözeten herhangi bir sebep
dolayısıyla bir kamu görevlisinin veya bu sıfatla hareket eden bir başka
şahsın teşviki veya rızası veya muvafakatiyle uygulanan fiziki veya manevi
ağır acı veya ızdırap veren bir fiildir.
Başka türlü bir tanımla da; İşkence, zalimane, insanlık dışı ya da
aşağılayıcı muamele ya da cezanın daha ağır ve kasıtlı işlenen şeklini
oluşturur.
Zalimane muameleler “ mağdura” yapılan maddi veya manevi ızdırap verici her
türlü işlemleri”,
İnsanı olmayan muameleler, “insanlık kişiliğini ve duygusunu önemli derecede
incitici eylemleri”,
Haysiyet kırıcı hareketler ise; “ bir kimsenin namus, şöhret veya
haysiyetine saldırı niteliğinde olan, kişi üzerinde manevi eziyet doğuracak
fiilleri” ifade etmektedir.
Yeni TCK’ ya Göre; (Kabul Tarihi : 26.9.2004)
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
İşkence ve Eziyet
İşkence
MADDE 94. - (1) Bir kişiye karşı insan onuruyla bağdaşmayan ve bedensel veya
ruhsal yönden acı çekmesine, algılama veya irade yeteneğinin etkilenmesine,
aşağılanmasına yol açacak davranışları gerçekleştiren kamu görevlisi
hakkında üç yıldan oniki yıla kadar hapis cezasına hükmolunur.
(2) Suçun;
a) Çocuğa, beden veya ruh bakımından kendisini savunamayacak durumda bulunan
kişiye ya da gebe kadına karşı,
b) Avukata veya diğer kamu görevlisine karşı görevi dolayısıyla,
İşlenmesi hâlinde, sekiz yıldan onbeş yıla kadar hapis cezasına hükmolunur.
(3) Fiilin cinsel yönden taciz şeklinde gerçekleşmesi hâlinde, on yıldan
onbeş yıla kadar hapis cezasına hükmolunur.
(4) Bu suçun işlenişine iştirak eden diğer kişiler de kamu görevlisi gibi
cezalandırılır.
(5) Bu suçun ihmali davranışla işlenmesi hâlinde, verilecek cezada bu
nedenle indirim yapılmaz.
Neticesi sebebiyle ağırlaşmış işkence ;
MADDE 95. - (1) İşkence fiilleri, mağdurun;
a) Duyularından veya organlarından birinin işlevinin sürekli zayıflamasına,
b) Konuşmasında sürekli zorluğa,
c) Yüzünde sabit ize,
d) Yaşamını tehlikeye sokan bir duruma,
e) Gebe bir kadına karşı işlenip de çocuğunun vaktinden önce doğmasına,
Neden olmuşsa, yukarıdaki maddeye göre belirlenen ceza, yarı oranında
artırılır.
(2) İşkence fiilleri, mağdurun;
a) İyileşmesi olanağı bulunmayan bir hastalığa veya bitkisel hayata
girmesine,
b) Duyularından veya organlarından birinin işlevinin yitirilmesine,
c) Konuşma ya da çocuk yapma yeteneklerinin kaybolmasına,
d) Yüzünün sürekli değişikliğine,
e) Gebe bir kadına karşı işlenip de çocuğunun düşmesine,
Neden olmuşsa, yukarıdaki maddeye göre belirlenen ceza, bir kat artırılır.
(3) İşkence fiillerinin vücutta kemik kırılmasına neden olması hâlinde,
kırığın hayat fonksiyonlarındaki etkisine göre sekiz yıldan onbeş yıla kadar
hapis cezasına hükmolunur.
(4) İşkence sonucunda ölüm meydana gelmişse, ağırlaştırılmış müebbet hapis
cezasına hükmolunur.
Eziyet
MADDE 96. - (1) Bir kimsenin eziyet çekmesine yol açacak davranışları
gerçekleştiren kişi hakkında iki yıldan beş yıla kadar hapis cezasına
hükmolunur.
(2) Yukarıdaki fıkra kapsamına giren fiillerin;
a) Çocuğa, beden veya ruh bakımından kendisini savunamayacak durumda bulunan
kişiye ya da gebe kadına karşı,
b) Üstsoy veya altsoya, babalık veya analığa ya da eşe karşı,
İşlenmesi hâlinde, kişi hakkında üç yıldan sekiz yıla kadar hapis cezasına
hükmolunur.
İŞKENCE BİR İNSANLIK SUÇUDUR!
Hiç kimse işkenceye, insanlıkdışı veya onur kırıcı muamele veya cezaya maruz
kalamaz.
Avrupa Konseyi tarafından 1987’de Strasbourg’da imzaya açılmış, 1989’da
yürürlüğe girmiştir.
İnsan Haklarının ve Temel Özgürlüklerin Korunmasına Dair Sözleşme
hükümlerini
dikkate alarak;
Aynı Sözleşmenin, "hiç kimse işkence veya gayrıinsani veya küçültücü ceza
veya muameleye tabi tutulmayacaktır“ şeklindeki 3. maddesini hatırda
tutarak;
3. Madde ihlallerinin mağdurları olduklarını iddia eden kişilerle ilgili
olarak bu Sözleşmede öngörülen mekanizmanın işlemekte olduğunu kaydederek
Şu şekilde anlaşmışlardır.
BÖLÜM 1
Madde 1
İşkencenin ve Gayriinsani ya da Küçültücü Ceza veya Muamelenin Önlenmesi
için bir Avrupa Komitesi teşkil olunacaktır (bundan sonra Komite olarak
anılacaktır). Komite ziyaretler yapmak suretiyle, hürriyetinden yoksun
bırakılan kişilere yapılan muameleyi, gerekli ise bu gibi kişilerin işkence
ve gayrıinsani ya da küçültücü ceza veya muameleden korunmalarının
kuvvetlendirilmesi amacıyla inceleyecektir.
Madde 2
Her bir Taraf, bu Sözleşmeye uygun olarak, yetkili olduğu bir kamu makamı
tarafından hürriyetinden yoksun bırakılan kişilerin bulunduğu herhangi bir
yere ziyaretler yapılmasına izin verecektir.
Madde 3
Bu Sözleşmenin uygulanmasında, Komite ve ilgili Tarafın yetkili milli
makamları birbirleriyle işbirliği yapacaklardır.
BÖLÜM 2
Madde 4
1. Komite, Tarafların sayısına eşit sayıda üyelerden oluşacaktır.
2. Komite üyeleri, Sözleşmenin kapsadığı alanlarda insan hakları konusunda
yetkileriyle tanınan veya mesleki deneyimi olan yüksek ahlaki karaktere
sahip kişiler arasından seçilecektir.
3. Komitenin iki üyesi aynı devletin vatandaşı olmayacaktır.
4. Üyeler kendi kişisel sıfatları ile görev yapacaklar, bağımsız ve tarafsız
olacaklar ve Komiteye etkin şekilde hizmet vermeye hazır olacaklardır.
Madde 5
1. Komite üyeleri, Avrupa Konseyi Parlamenter Meclisi Bürosu tarafından
hazırlanacak isim listesinden Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesi tarafından
mutlak çoğunlukla seçilecektir; tarafların Parlamenter Meclisteki milli
heyetleri, asgari ikisi kendi vatandaşı olan, üç aday gösterecektir.
2. Arızi olarak boşalan üyelikler için aynı usul takip edilecektir.
3. Komite üyeleri dört yıllık süre için seçilecektir. Üyeler sadece bir kez
yeniden seçilebilir. Bununla birlikte, ilk seçimde seçilen üyelerden üçünün
süresi, iki yıl sonunda bitecek üyeler, Avrupa Konseyi Genel Sekreteri
tarafından, ilk seçimin tamamlanmasından hemen sonra kura ile tayin
olunacaktır.
Madde 6
1. Komite, gizli olarak toplanacaktır. Toplantı için yeterli üye sayısı
Komite üyelerinin çoğunluğuna eşit olacaktır. Komite kararları, 10 uncu
maddenin 2'nci paragrafı saklı kalmak kaydıyla, mevcut üyelerin çoğunluğu
ile anılacaktır.
2. Komite, çalışma tüzüğünü kendi hazırlayacaktır.
3. Komitenin Sekreterya hizmetleri Avrupa Konseyi Genel Sekreteri tarafından
sağlanacaktır.
BÖLÜM 3
Madde 7
1. Komite, 2'nci maddede belirtilen yerlere ziyaretler düzenleyecektir.
Devrevi ziyaretlerden ayrı olarak; Komite şartların gerektirmekte olduğunu
gördüğü takdirde, bu nitelikte başka ziyaretler de düzenleyebilir.
2. Genel bir kural olarak, ziyaretler en az iki Komite üyesi tarafından
yapılacaktır. Komite, gerekli gördüğü takdirde, uzmanlardan ve
tercümanlardan yararlanacaktır.
Madde 8
1. Komite, ilgili Taraf Hükümetine ziyaret yapma niyetini bildirecektir. Bu
bidirimden sonra Komite, 2'nci maddede belirtilen herhangi bir yeri,
herhangi bir zamanda ziyaret edebilir.
2. Taraf ülke, Komiteye görevini ifa etmesi için aşağıdaki kolaylıkları
sağlayacaktır;
a) Ülkesine giriş ve kısıtlama olmaksızın seyahat hakkı;
b) Hürriyetinden yoksun bırakılan kişilerin bulundukları yerler hakkındaki
tüm bilgilerin sağlanması;
c) Hürriyetinden yoksun bırakılan kişilerin bulunduğu her türlü yere,
buralarda kısıtlama olmadan dolaşma hakkı dahil olmak üzere, sınırsız giriş;
d) İlgili tarafın elinde olup da, Komitenin görevini yapması için gerekli
olan diğer bilgilerin sağlanması. Bu gibi bilgilerin istenmesinde, Komite,
milli hukuk ve mesleki ahlakın uygulanabilir kurallarını dikkate alacaktır.
3. Komite, hürriyetinden yoksun bırakılan kişilerle özel olarak görüşebilir.
4. Komite, ilgili bilgi verebileceğine inandığı herhangi bir kişi ile
serbestçe muhabere edebilir.
5. Komite, gerekiyorsa, ilgili tarafın yetkili makamlarına gözlemlerini
derhal bildirebilir
Madde 9
1. İstisnai şartlarda, ilgili Tarafın yetkili makamları, Komite tarafından
teklif olunan belirli bir ziyaret yerine veya ziyaret zamanına karşı
Komiteye girişimde bulunabilirler. Bu gibi girişimler, yalnızca; milli
savunma, kamu güvenliği, kişilerin hürriyetlerinden yoksun bırakıldıkları
yerlerde ciddi karışıklık, bir kişinin sağlık durumu ve ciddi bir suça
taalluk eden acil bir sorgulamanın yürütülüyor olması gerekçeleriyle
yapılabilir.
2. Bu gibi girişimleri takiben, Komite ve ilgili Taraf, durumu açıklığa
kavuşturmak ve Komitenin görevini süratle yerine getirmesini sağlayacak
düzenlemeler üzerinde mutabık kalmak üzere hemen yekdiğeri ile danışmalara
girişecektir. Bu düzenlemeler, Komitenin ziyaret etmeyi önerdiği herhangi
bir şahsın başka bir yere nakledilmesini kapsayabilir. Ziyaret yapılıncaya
kadar taraf devlet, Komiteye ilgili kişi hakkında bilgi verecektir..
Madde 10
1. Her ziyaretten sonra Komite, ilgili Tarafın sunabileceği gözlemleri de
dikkate alarak, ziyaret sırasında tespit ettiği vakalar hakkında bir rapor
düzenleyecektir. Komite, gerekli gördüğü takdirde, tavsiyeleriyle birlikte
raporunu ilgili Tarafa gönderecektir. Komite ilgi Taraf ile, hürriyetinden
yoksun bırakılan kişilerin daha iyi korunmaları konusunda gerekli ise
önerilerde bulunmak maksadıyla, danışmalarda bulunabilir.
2. İlgili Taraf işbirliği yapmadığı ya da Komitenin tavsiyeleri ışığında
durumun iyileştirilmesini reddettiği takdirde, Komite, ilgili tarafa
görüşlerini bildirme imkanının verilmesini müteakip, üyelerinin üçte iki
çoğunluğu ile, konu hakkında kamuya bir açıklama yapılmasına karar
verebilir.
Madde 11
1. Komite tarafından ziyaret ile ilgili toplanan bilgiler, Komite raporu ve
ilgili Taraf ile danışmalar gizli olacaktır.
2. Komite, ilgili Tarafın talep etmesi halinde, ilgili tarafın yorumları ile
birlikte raporunu yayınlayacaktır.
3. Bununla birlikte, ilgili şahsın açık rızası olmaksızın hiçbir şahsi bilgi
yayınlanmayacaktır.
Madde 12
Komite, 11'nci maddede yer alan gizlilik kurallarına bağlı olarak, her yıl
faaliyetleri konusunda Bakanlar Komitesine bir genel rapor sunacak, bu rapor
Parlamenter Meclise de gönderilecek ve kamuya açıklanacaktır.
Madde 13
Komite üyeleri, komiteye yardım eden uzmanlar ve diğer şahıslar, görevleri
sırasında ve görevlerinin sona ermesini müteakip, görevlerinin yerine
getirilmesi sırasında edindikleri bilgilerin ve öğrendikleri vakıaların
gizliliğini muhafaza etmekle yükümlüdür.
Madde 14
1. Komiteye yardım eden kişilerin isimleri, 8'inci maddenin 1 inci paragrafı
gereğince yapılacak bildirimde belirtilecektir.
2. Uzmanlar, Komitenin talimatı ve yetkisi altında faaliyet
göstereceklerdir. Bunlar, bu Sözleşmenin kapsadığı alanlarda özellikle bilgi
ve deneyim sahibi olacaklar ve Komite üyeleri gibi aynı şekilde bağımsızlık,
tarafsızlık ve hizmete hazır bulunma kurallarıyla bağlı olacaklardır.
3. Bir Taraf, istisnai olarak, Komiteye yardım eden herhangi bir uzman veya
başka bir şahsın, ülkesinde bir yere yapılacak ziyarette yer almasına
müsaade edilmeyebileceğini beyan edebilir.
BÖLÜM 4
Madde 15
Her bir Taraf, Hükümetine yapılacak bildirimleri almaya yetkili merciin ve
tayin edebileceği herhangi bir irtibat görevlisinin isim ve adresini
Komiteye bildirecektir.
Madde 16
Komite, Komite üyeleri ve 7'nci maddenin 2'nci paragrafında atıf yapılan
uzmanlar, bu Sözleşmenin Ek'inde yer alan ayrıcalık ve bağışıklıklardan
yararlanacaklardır.
Madde 17
1. Bu Sözleşme, hürriyetinden yoksun bırakılın kişiler için daha fazla
koruma sağlayan iç mevzuat veya uluslararası herhangi bir anlaşma hükmüne
zarar vermeyecektir.
2. Bu Sözleşmenin hiçbir hükmü, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi organlarının
yetkilerini veya bu sözleşme gereğince Taraflarca üstlenilen yükümlülükleri
sınırlar veya bunlardan sapmaya imkan verir şekilde yorumlanamaz.
3. Komite, 12 Ağustos 1949 tarihli Cenevre Sözleşmeleri ve buna bağlı 8
Haziran 1977 tarihli Ek Protokoller uyarınca, himayeci Devlet veya
Uluslararası Kızılhaç Komitesi temsilci veya delegelerinin müessir şekilde
düzenli olarak ziyaret ettikleri yerleri ziyaret etmeyecektir.
BÖLÜM 5
Madde 18
Sözleşme, Avrupa Konseyine üye devletlerin imzasına açık olacaktır.
Sözleşme, onaylama, kabul veya tasvibe tabi olacaktır. Onaylama, kabul veya
tasvip belgeleri Avrupa Konseyi Genel Sekreterine tevdi olunacaktır.
Madde 19
1. Bu Sözleşme, 18'inci madde hükmüne uygun olarak yedi Avrupa Konseyi üyesi
devletin Sözleşme ile bağlı olduklarına dair rızalarını beyan ettikleri
tarihi takip eden üç aylık sürenin dolmasını izleyen ayın birinci günü
yürürlüğe girecektir.
2. Bu Sözleşme ile bağlı olduğuna dair rızasını sonradan beyan eden herhangi
bir üye devletle ilgili olarak, Sözleşme, onaylama, kabul veya tasvip
belgesinin tevdii tarihini takip eden üç aylık sürenin dolmasını izleyen
ayın birinci günü yürürlüğe girecektir.
Madde 20
1. Herhangi bir devlet, imzalama sırasında veya onaylama, kabul veya tasvip
belgesini tevdi ederken Sözleşmenin uygulanacağı toprağı veya toprakları
belirleyecektir.
2. Herhangi bir devlet, daha sonraki bir tarihte Avrupa Konseyi Genel
Sekreterine hitaben yapacağı bir beyan ile, bu Sözleşmenin uygulanmasını,
beyanında belirlediği diğer herhangi bir toprağa teşmil edebilir. Bu toprak
ile ilgili olarak Sözleşme, böyle bir beyanın genel Sekreter tarafından
alındığı tarihi takip eden üç aylık sürenin dolmasını izleyen ayın birinci
günü yürürlüğe girecektir.
3. Bundan önceki iki paragraf uyarınca yapılmış herhangi bir beyan, bu
beyanda zikredilen herhangi bir toprak ile ilgili olarak, Avrupa Konseyi
Genel Sekreterine hitaben yapılacak bir bildirim ile geri alınabilir. Geri
almak, böyle bir bildirimin Genel Sekreter tarafından alındığı tarihi takip
eden üç aylık sürenin dolmasını izleyen ayın birinci günü geçerli olacaktır.
Madde 21
Bu Sözleşme hükümleri ile ilgili olarak çekince konulamaz.
Madde 22
1. Herhangi bir Taraf, Avrupa Konseyi Genel Sekreterine göndereceği bir
bildirim ile Sözleşmenin feshini ihbar edebilir.
2. Böyle bir ihbar, beyanın Genel Sekreter tarafından alındığı tarihi takip
eden on iki aylık sürenin dolmasını izleyen ayın birinci günü geçerli
olacaktır.
Madde 23
Avrupa Konseyi Genel Sekreteri Avrupa Konseyine üye Devletlere:
a) Her imza işlemini;
b) Her onaylama, kabul veya tasvip belgesinin tevdi edilmesini;
c) Bu Sözleşmenin 19'uncu ve 20'nci maddelerine uygun olarak yürürlüğe
girdiği her tarihi;
d) Sözleşmenin 8'inci ve 10'uncu maddelerine uygun olarak yapılan işlem
hariç olmak üzere, bu Sözleşmeyi ilgilendiren herhangi bir işlem, bildirim
veya yazışmayı bildirecektir.
Yukarıdaki hükümleri kabul zımnında gereği gibi yetkili kılınmış aşağıda
imzaları bulunan işbu Sözleşmeyi imzalamışlardır.
Avrupa Konseyi arşivlerinde saklanacak olan işbu Sözleşme, İngilizce ve
Fransızca olarak ve her iki metin de aynı derecede geçerli olmak üzere, tek
nüsha halinde 26 Kasım 1987 tarihinde Strasbourg'da düzenlenmiştir. Avrupa
Konseyi Genel Sekreteri Avrupa Konseyine üye devletlerin her birine bu
Sözleşmenin aslına uygun suretlerini tevdi edecektir.
EK AYRICALIK VE BAĞIŞIKLIKLAR
Madde 16
1. Bu ekin maksadı bakımından, Komite üyelerine yapılan atıflar, 7'inci
maddenin 2'nci paragrafında söz konusu olan uzmanlara da şamil olacak
şekilde anlaşılacaktır.
2. Komite üyeleri, görevlerinin ifası sırasında ve görevlerini yerine
getirirken yaptıkları seyahatlerde aşağıdaki ayrıcalık ve bağışıklıklardan
yararlanırlar;
a) Şahsi tutuklama veya gözaltına alınma ve şahsi eşyalarına el
konulmasından bağışıklık ve resmi sıfatları ile sarfettikleri yazılı veya
sözlü ifadeleri ve her türlü fiilleri bakımından her türlü adli takibattan
bağışıklık;
b) İkamet ettikleri ülkelerden çıkış ve bu ülkelere dönüş, görev ifa
ettikleri ülkelere giriş ve bu ülkelerden çıkış sırasında hareket
serbestileri üzerindeki her türlü kısıtlamadan ve görevlerini yaparken
ziyaret ettikleri veya geçtikleri ülkelerde yabancıların tabi oldukları
tescil işlemlerinde bağışıklık.
3. Komite üyeleri, fonksiyonlarının ifası ile ilgili seyahatleri sırasında
gümrük ve döviz denetim işlemleri bakımından aşağıdaki kolaylıklardan
yararlandırılacaklardır;
a) Kendi hükümetlerince, geçici resmi görev ile yurtdışında seyahat eden
yüksek seviyeli yetkililere tanınan kolaylıklar;
b) Diğer Tarafların hükümetlerince yabancı hükümetlerin geçici resmi
görevlisi olan temsilcilerine tanınan kolaylıklar.
4. Komitenin belge ve evrakına, Komitenin işi ile ilgili olduğu sürece
dokunulamaz. Komitenin resmi yazışmaları ve diğer muhaberatı engellenemez
veya sansüre tabi tutulamaz.
5. Komite üyeleri için tam bir konuşma özgürlüğü ve görevlerinin ifasında
tam bir bağımsızlık temin etmek amacıyla, söz konusu kişilerin görevleri
sona ermiş olsa dahi, görevlerinin ifası sırasındaki sözlü veya yazılı
ifadeleri ve her türlü fiilleri bakımından adli takibattan bağışık
tutulurlar.
6. Ayrıcalık ve bağışıklıklar, Komite üyelerine kendi şahsi çıkarları için
değil, görevlerinin bağımsız biçimde ifasını güvence altına almak üzere
tanınmıştır. Sadece Komite, üyelerine tanınmış olan bağışıklıkları
kaldırmaya yetkilidir. Komite, üyelerinden birinin bağışıklığından bunun
adaleti engelleyici olduğu kanaatine vardığı herhangi bir halde ve
bağışıklıktan, bunun tanınma maksadına zarar vermeden kaldırılabileceği
hallerde, kaldırma hakkına sahiptir ve aynı zamanda bununla yükümlüdür.
|