|
İçerik
*Polis nezareti
*Hapis
*Kolluk kuvvetlerinin eğitimi
*Cezaevlerinde sağlık hizmetleri
*Yabancılar mevzuatına göre gözetim altında tutulan yabancı ülke
vatandaşları
*Psikiyatri kurumlarına istem dışı yerleştirilme
*Özgürlüğünden Mahrum Edilen Çocuklar
*Özgürlüğünden Mahrum Edilen Kadınlar
I. Polis Nezareti
CPT, polis gözetimi altında tutulan bireylerin üç hakkına özellikle önem
vermektedir: söz konusu kişinin gözaltı durumunu istediği bir üçüncü tarafa
(aile ferdi, arkadaş, konsolosluk) bildirme hakkı, avukata erişim hakkı ve
(polis yetkilileri tarafından çağırılan doktorun yaptığı tıbbi muayeneye ek
olarak) istediği bir doktor tarafından tıbbi muayene hakkı.
Sorgulama süreci;
Ele alınması gereken konulardan bazıları:
a) Görüşmede bulunan kişilerin kimliği (isim ve/veya sicil numara) hakkında
göz altındaki kişinin bilgilendirilmesi;
b) Görüşmenin kabul edilebilir süresi;
c) Görüşmeler arasında dinlenme dönemleri ve görüşme sırasında molalar;
d) Görüşmelerin yapılabileceği yerler;
e) Tutuklunun sorgulanırken ayakta durmasının istenip istenemeyeceğidir.
Polis nezareti
-Kısa sürelidir
-Bütün polis hücreleri, içinde bulundurulan kişi sayısına göre makul
büyüklükte olmalı
-Gerekli ışıklandırma (uyku süresi hariç, okumaya yetecek kadar ışık)
-Havalandırma şartlarına sahip olmalıdır
-Hücrelerde dinlenme imkanı olmalı
-Nezarette gece kalmak zorunda olan kişilere temiz şilte ve battaniye
verilmelidir.
-Nezaretteki kişiler gerektiğinde temiz ve düzgün şartlarda doğal
ihtiyaçlarını karşılayabilmeli ve uygun yıkanma imkanlarına sahip olmalıdır.
Bu kişilere uygun zamanlarda her gün en az bir tam öğün (sandviçten daha
doyurucu bir şey) olmak üzere yemek verilmelidir.
HÜCRE ÖLÇÜTLERİ
Birkaç saatten daha uzun süreli kalışlar için tek kişilik polis hücreleri ;
7 metrekare civarında, duvarlar arasında 2 metre veya daha çok, tavan ve
taban arasında 2.5 metre mesafe olan yerler.
Şüphelilerin Sorgulanması
*Tatminkar bir biçimde yapılabilmesi için özel eğitim gerektiren ve
uzmanların yapması gerekir.
*Sorgulamanın amacının tam olarak ne olduğu kesin olarak belirlenmelidir.
*Polis tarafından alınan ifadelerin elektronik (ses ve/veya video) olarak
kaydedilmesi gerekir.
*Görüşme odaları iyi aydınlatılmış, ısıtılmış ve havalandırılmış olmanın
yanı sıra, görüşme sürecine dahil olan bütün katılımcılar için benzer tarzda
ve rahatlık düzeyinde sandalyelere sahip olmalıdır.
*Görüşmeyi yapan memur, şüpheliye göre daha baskın (örneğin daha yüksekte)
veya uzak bir konumda olmamalıdır.
II.Hapis
Dikkat edilmesi gereken hususlar
III.Kolluk Kuvvetlerinin Eğitimi
Özgürlüğünden mahrum bırakılmış bir kişinin kötü muamele görmesinin
engellenmesinde en iyi teminat, hiç şüphesiz, doğru eğitilmiş bir polis veya
cezaevi yetkilisidir. Nitelikli görevliler, kötü muameleye başvurmaksızın
görevlerini başarı ile yerine getirebilecekler ve gözaltındaki kişiler ve
tutuklularla ilgili temel önlemlere saygı göstereceklerdir.
CPT bu bağlamda, kolluk kuvvetlerinin göreve alınması sürecinde kişiler
arası iletişim yeteneğinin önemli bir faktör olması ve eğitim sırasında,
insan onuruna saygı esasına dayalı kişiler arası iletişim becerilerinin
geliştirilmesine önem verilmesi gerektiğine inanmaktadır. Bu becerilere
sahip olmak, polis veya cezaevi yetkilisinin farklı şartlarda şiddete
dönüşebilecek bir olayı önlemesini veya daha genel olarak, gerilimin
azaltılmasını sağlayacak, aynı zamanda emniyet ve cezaevi kurumlarında yaşam
kalitesini söz konusu bütün kişilerin yararına olacak şekilde iyileştirmeye
yarayacaktır.
IV. Cezaevlerinde Sağlık Hizmetleri
a. Doktora erişim
b. Bakımda eşitlik
c. Hastanın onayı ve gizlilik
d. Önleyici sağlık hizmetleri
e. İnsani yardım
f. Mesleki bağımsızlık
g. Mesleki yetkinlik
Doktora erişim
Cezaevine girerken, bütün tutuklular gecikme olmaksızın cezaevinin sağlık
hizmetlerinde görev yapan bir kişi tarafından görülmelidir.
Cezaevine gelişlerinde hükümlülere, sağlık bakım hizmetinin varlığı ve
işleyişi hakkında bilgi veren ve hijyenle ilgili temel önlemleri hatırlatan
bir kitapçık veya broşür verilmesi de faydalı olacaktır.
Bir cezaevinin sağlık hizmetleri en azından düzenli ayakta konsültasyon ve
acil durumlarda tedavi sunabilmelidir.
Bakımda eşitlik
Bir cezaevi sağlık bakım hizmetinin, tıbbi tedavi ve hemşirelik
hizmetlerinin yanı sıra uygun perhiz, fizyoterapi, rehabilitasyon ve diğer
gerekli özel imkanları toplumdaki hastalara sunulan koşullarda sunabilmesi
gerekmektedir.
Hastanın Onayı ve Gizlilik
Hastalara durumları, tedavileri ve kendilerine reçete edilen ilaçlarla
ilgili bütün gerekli bilgiler (gerekirse bir tıp raporu halinde)
verilmelidir
Hastalar, bu bilginin ailelerine ve avukatlarına veya dışarıdaki bir doktora
iletilmesini isteyebilmelidir
Tutukluların tıbbi muayeneleri (gelişte veya daha sonra) cezaevi
yetkililerinin duyamayacağı ve söz konusu doktor aksini talep etmedikçe,
göremeyeceği şekilde yapılmalıdır. Ayrıca tutuklular gruplar halinde değil,
ayrı ayrı muayene edilmelidir.
Önleyici sağlık hizmetleri
-Hijyen
-Bulaşıcı Hastalıklar
-İntiharın Önlenmesi
-Şiddetin Önlenmesi
İnsani yardım
- Anne ve Çocuk
- Ergenlik Çağındaki Gençler
- Sürekli Tutukluluğa Uygun Olmayan Hükümlüler
Mesleki bağımsızlık
Cezaevi doktoru görevini ne kadar resmi bir konumda gerçekleştiriyor olursa
olsun, klinik kararlarını sadece tıbbi kıstaslara göre vermelidir.
Tıbbi çalışmaların kalitesi ve etkisi nitelikli bir tıbbi yetkili tarafından
değerlendirilmelidir. Aynı şekilde, mevcut kaynaklar da güvenlik ve idareden
sorumlu kişiler tarafından değil, böyle bir yetkili tarafından
yönetilmelidir.
Mesleki yetkinlik
Cezaevi doktorları ve hemşireleri, cezaevi patolojisinin özel türleri ile
başa çıkabilecek ve tedavi yöntemlerini tutukluluk koşullarına uydurabilecek
uzman bilgiye sahip olmalıdır.
Özellikle de şiddetin önlenmesi ve gerektiğinde kontrol edilmesine yönelik
mesleki tutumların geliştirilmesi gereklidir.
V. Yabancılar mevzuatına göre gözetim altında tutulan yabancı ülke
vatandaşları
Gözaltı merkezleri
CPT heyetleri göç ile ilgili gözaltına alınan kişilerle, giriş
noktalarındaki nezaret merkezlerinden karakollara, cezaevlerinden özel
gözaltı merkezlerine kadar çok çeşitli gözetim yerlerinde karşılaşmıştır.
Giriş noktası nezaret merkezleri özellikle uzun kalışlar için yetersiz
bulunmuştur. CPT delegasyonları bazı hallerde havaalanı salonlarında derme
çatma koşullarda günlerce tutulan kişilere rastlamıştır. Bu kişilere uyumak
için uygun yerler gösterilmesi, bagajlarına ve uygun donanımlı tuvalet ve
yıkanma imkanlarına ulaşmalarının sağlanması ve gün içinde açık havada
egzersiz yapmalarına izin verilmesi gereklidir. Ayrıca, yiyeceğe erişim ve
tıbbi bakım da teminat altına alınmalıdır.
Sınırdışı işlemleri sırasında baskı yöntemlerine başvurma
CPT, göç nedeniyle gözaltında bulunanların sınırdışı edilmeleri sırasında
baskı yöntemlerine başvurulduğu konusunda bazı ülkelerden rahatsız edici
bildirimler aldığını belirtmek zorundadır. Bu raporlar özellikle dövme,
bağlama, ağzını tıkama ve söz konusu kişinin onayı dışında sakinleştirici
verme iddialarını içermektedir.
CPT bir devletin topraklarında kalmaya kararlı bir yabancı ülke vatandaşı
ile ilgili bir sınırdışı kararını uygulamanın zor bir işlem olacağını kabul
etmektedir. Kolluk kuvvetleri zaman zaman böyle bir kararı uygulamak
konusunda güç kullanmak zorunda kalabilirler. Ancak kullanılacak güç mantık
sınırları içinde gerekli olandan fazla olmamalıdır. Haklarında sınırdışı
kararı bulunan kişilerin bir ulaşım aracına binmelerini sağlamak veya
binmedikleri için cezalandırmak amacıyla fiziksel olarak saldırıya
uğramaları hiç bir şekilde kabul edilemez. Komite ayrıca bir kişinin ağzının
tıkanmasının son derece tehlikeli bir uygulama olduğuna dikkat çekmek
istemektedi
Gözaltı sırasında alınacak önlemler
Göç nedeniyle gözaltında tutulan kişiler, özgürlüklerinden mahrum edilmiş
diğer kişiler gibi, gözaltına alınmalarından itibaren istedikleri bir kişiyi
durumlarından haberdar edebilmeli ve bir avukat ve doktorla temasa
geçebilmelidir. Ayrıca gecikme olmaksızın ve anladıkları bir dilde, hakları
ve uygulanacak prosedür hakkında kendilerine tam bilgilendirilmelidirler.
Genel olarak, göç nedeniyle gözaltında tutulanlar gözetim altında
bulundukları süre boyunca dış dünya ile temaslarını sürdürme, özellikle de
telefon kullanma ve akrabaları ve ilgili kuruluşların temsilcileri
tarafından ziyaret edilme hakkına sahip olmalıdırlar.
VI. Psikiyatri kurumlarına istem dışı yerleştirilme
Görev tanımı çerçevesinde bir psikiyatri kurumunu ziyaret ederken CPT’nin
ilk önceliği, hastalara kasti kötü muameleye ilişkin bir gösterge bulunup
bulunmadığını değerlendirmek olmalıdır.
Her hasta için ayrı bir kişisel ve gizli sağlık dosyası açılmalıdır. Dosyada
tanısal bilginin yanı sıra (hastaya yapılan özel muayenelerin sonuçları da
dahil) hastanın akli ve somatik sağlık durumu ve tedavisinin sürekli
kayıtları bulunmalıdır. Tedavi açısından tavsiye edilmediği durumların
dışında, hasta kendi dosyasına bakabilmeli ve içerdiği bilgilerin ailesi
veya avukatına açıklanmasını isteyebilmelidir. Ayrıca bir sevk söz konusu
olduğunda, ilgili dosya sevkin yapıldığı kurumdaki doktorlara iletilmeli ve
taburcu durumunda hastanın onayı alınarak dosya dışarıda tedaviyi yürütecek
bir doktora gönderilmelidir.
Hastaların zaptedilmesi açık olarak tanımlanmış bir politikaya tabi
olmalıdır. Bu politikada açıkça ajite veya saldırgan hastaları zaptetme
gayretlerinde, ilk aşamada mümkün olabildiğince fiziksel olmayan yöntemlere
başvurulması (örn. sözlü talimat) ve fiziksel müdahale gerekli olduğunda
prensipte sadece elle kontrolle sınırlı kalınması gerektiği belirtilmelidir.
Hastaya (elle kontrol, fiziksel zaptetme gereçleri, izolasyon gibi) fiziksel
zaptetme yöntemleri her uygulandığında, bu durum (hastanın dosyasının yanı
sıra) özellikle bu amaçla tutulan bir kayıt defterine işlenmelidir. Bu
kayıtlar önlemin başlangıç ve bitiş saatlerini, durumun oluşma şartlarını,
önleme neden başvurulduğunu, emri ve onayı veren doktorun ismini ve hasta ya
da personel arasında yaralanan varsa durumlarını açıklamalıdır.
Sonuç
Psikiyatrik hastalığı olan kişilere yönelik sağlık kurumlarının
organizasyonel yapısı ülkeden ülkeye değişiklik gösterir ve kesinlikle her
devlet tarafından kararlaştırılacak bir konudur. Ancak CPT çok sayıda
ülkenin artık büyük psikiyatri kurumlarındaki yatak sayısını azaltarak
toplumsal çevre içinde akıl sağlığı birimleri geliştirmeye ağırlık verdiğine
dikkati çekmek istemektedir. Yeterli kalitede bakım sağlandığı sürece, böyle
birimler Komite tarafından çok olumlu bir gelişme olarak
değerlendirmektedir.
Özellikle de toplumdan yalıtılmış yerlerde bulunan büyük psikiyatri
kurumları, gerek hastalar gerekse personel için daha büyük bir kurumsal risk
oluşturduğu artık geniş kabul gören bir görüştür. Bu durum, hastanın
tedavisini olumsuz yönde etkileyebilir. Psikiyatrik tedavinin tüm
boyutlarını kapsayan bakım programlarının ana kent merkezlerine yakın küçük
birimlerde uygulanması çok daha kolaydır.
VII. Özgürlüğünden Mahrum Edilen Çocuklar
CPT, özgürlükten mahrum bırakıldıktan hemen sonraki dönemde işkence ve kötü
muamele riskinin en yüksek olduğuna dikkat çekmektedir. Bu nedenle
özgürlüğünden mahrum edilen (çocuklar dahil) herkesin, polisle kalmak
zorunda oldukları ilk andan itibaren, gözaltı durumlarını bir akrabaya veya
üçüncü tarafa bildirme hakkı, avukata erişim hakkı ve doktora erişim hakkına
sahip olması esastır.
Komite’nin deneyimlerine göre, çocuklara kötü muamele yapılması, genellikle
söz konusu kişilere kasten acı çektirmek değil, bu kişilerin istismara karşı
yeterince korunmaması sonucu ortaya çıkmaktadır. Bu tür istismarı önleme
stratejilerinin önemli bir unsuru, gözaltında olan çocukların kural olarak
yetişkinlerden farklı yerlerde kalması prensibinin uygulamaya
geçirilmesidir.
VIII. Özgürlüğünden Mahrum Edilen Kadınlar
İlke olarak, özgürlüğünden mahrum kadınlar, aynı kurumda kalan erkeklerden
fiziksel olarak ayrı yerlerde tutulmalıdır.
Özgürlüğünden mahrum kadınlar, erkek mahkumlarla aynı şartlar altında
anlamlı faaliyetlere (çalışma, eğitim, öğretim, spor, vs.) erişim hakkına
sahip olmalıdır. Komite’nin son Genel Rapor’da ifade ettiği gibi, CPT
heyetleri genellikle kadın mahkumlara “uygun” olacağı düşünülen faaliyetlere
(dikiş veya elişi gibi) katılma imkanı verildiğini, erkek mahkumlara ise çok
daha fazla mesleki eğitim verildiğini görmüştür.
Komite, özgürlüğünden mahrum kadınların ihtiyaçlarının erkeklerinkinden
önemli ölçüde farklı olduğuna, hijyen ve sağlıkla ilgili konulara da dikkat
çekmek istemektedir.
Kadınlara özel hijyen ihtiyaçları da uygun biçimde ele alınmalıdır. Temel
ihtiyaçların karşılanmaması aşağılayıcı davranış olabilir.
Özgürlüğünden mahrum kadınlar söz konusu olduğunda, bakımda eşdeğerlik
prensibine uymak, jinekoloji dahil kadınlara ait sağlık sorunları hakkında
eğitim almış doktor ve hemşirelerin sağlık hizmeti sunmasını sağlamayı
gerektirir.
Ayrıca meme ve rahim kanseri taramaları gibi kadınlara özel konularda
önleyici sağlık hizmetleri toplumda sunulduğu oranda özgürlüğünden mahrum
kadınlara da sunulmalıdır.
|